.gif)
 (1).png){kind=logo}
.png)
हर्मुज जलघाँटीमा इरानले शुल्क उठाउन थालेपछि अमेरिकाले लगायो नयाँ प्रतिबन्ध
हर्मुजका दुवै किनारमा इरानले कोर्यो रातो रेखा
काठमाडौँः रणनीतिक रूपमा अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण मानिने हर्मुज जलघाँटी (स्ट्रेट) हुँदै हुने समुद्री आवागमनबाट शुल्क असुल्ने इरानी निकायविरुद्ध अमेरिकाले नयाँ प्रतिबन्धको घोषणा गरेको छ । तेहरानमाथिको आर्थिक नाकाबन्दी र दबाबलाई अझ कडा बनाउने उद्देश्यका साथ अमेरिकी अर्थ मन्त्रालयले बुधबार इरानको ‘पर्सियन गल्फ स्ट्रेट अथोरिटी’ लाई प्रतिबन्धको सूचीमा राखेको हो ।
वासिङ्टनका अनुसार प्रतिबन्धित उक्त इरानी निकायले विश्व ऊर्जा आपूर्तिको लाइफलाइन मानिने हर्मुज जलघाँटी प्रयोग गर्ने मालवाहक जहाजहरूबाट शुल्क उठाउने संयन्त्र सञ्चालन गरिरहेको छ । यो नयाँ कदममार्फत अमेरिकाले जलमार्गमा इरानको बढ्दो आर्थिक नियन्त्रणलाई रोक्न र उसको अर्थतन्त्रलाई थप शिथिल बनाउन खोजेको प्रस्ट देखिन्छ ।
अमेरिकी अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्टले एक विशेष विज्ञप्ति जारी गर्दै इरानी सेनाले अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री व्यापारबाट आर्थिक फाइदा लिन खोजेको आरोप लगाएका छन् । उनले इरानको यस्तो प्रयासले तेहरान चरम नगद अभावको दबाबमा परेको सङ्केत गरेको दाबी गरेका छन् । इरानी नेतृत्वले आफ्नो सैन्य र आणविक कार्यक्रम सञ्चालनका लागि नयाँ राजस्व स्रोतको खोजी गरिरहेको बेसेन्टको भनाइ छ ।
अमेरिकी अर्थ मन्त्रालयले हर्मुज जलमार्ग प्रयोग गरेबापत इरानलाई शुल्क तिर्ने अन्य मुलुकका व्यक्ति वा संस्थाहरू पनि अमेरिकी प्रतिबन्धको निशानामा पर्न सक्ने कडा चेतावनी दिएको छ । त्यस्ता भुक्तानीहरूलाई इरानको शक्तिशाली सैन्य दस्ता ‘रिभोलुसनरी गार्ड्स’ लाई प्रत्यक्ष सहयोग वा सेवा उपलब्ध गराएको रूपमा व्याख्या गरिने विज्ञप्तिमा उल्लेख छ ।
अर्थमन्त्री बेसेन्टले अमेरिकाले इरानी शासनलाई उसका घातक हतियार कार्यक्रम, आणविक महत्त्वाकांक्षा तथा क्षेत्रीय सशस्त्र सहयोगी समूहहरूका लागि आवश्यक पर्ने आर्थिक स्रोतबाट वञ्चित गराउन लगातार काम गरिरहेको बताएका छन् । वासिङ्टनले हालसम्म तेहरानलाई ‘दशौँ अर्ब डलर बराबरको सम्भावित राजस्व पहुँचबाट टाढा राख्न’ ठुलो सफलता पाएको दाबीसमेत गरेको छ ।
यसैबिच, प्रतिबन्धको निसानामा परेको ‘पर्सियन गल्फ स्ट्रेट अथोरिटी’ ले गत मई २० मा सामाजिक सञ्जाल एक्स (ट्विटर) मार्फत आफ्नो ‘नियामक क्षेत्राधिकार’ दाबी गरिएको एउटा विवादास्पद नक्सा सार्वजनिक गरेको थियो । उक्त नक्सामा हर्मुज जलघाँटीको दुवै किनारतर्फ रातो रेखा कोरेर सो मार्ग प्रयोग गर्नका लागि अनिवार्य रूपमा इरानी सरकारको अनुमति र स्वीकृति चाहिने क्षेत्रहरू देखाइएको थियो ।
क्षेत्रीय युद्ध र कूटनीतिक खिचातानीका बिच यो नयाँ विवादले जलमार्गको सुरक्षालाई थप संवेदनशील मोडमा पुर्याएको छ । अमेरिकी र इरानी सेनाबिच गत अप्रिल ८ यता युद्धविराम कायम रहेको र राजनीतिक निकासका लागि कूटनीतिक पहलहरू भइरहेका भए पनि जमिनको तनाव भने कम भएको छैन । हर्मुज जलमार्ग हुँदै हुने खाडी क्षेत्रको ढुवानीमा इरानले आफ्नो पकड झन् कडा बनाएको अमेरिकी पक्षको आरोप छ, जसका कारण पछिल्ला दिनहरूमा अमेरिकाले इरानी लक्ष्यहरूमा सैन्य आक्रमणसमेत सुरु गरिसकेको छ ।
यता, इरानको विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बाकाईले सोमबार तेहरानको कदमको बचाउ गर्दै रणनीतिक हर्मुज मार्गको ट्राफिक व्यवस्थापन गर्ने काम इरानले जारी राख्ने स्पष्ट पारेका छन् । विश्वको कुल व्यापारको करिब २० प्रतिशत तेल तथा प्राकृतिक ग्यास पारगमन हुने यस संवेदनशील जलमार्गमा इरानले कुनै गैरकानुनी ‘टोल’ (कर) नउठाएको बरु ‘नेभिगेसनल सेवा’ उपलब्ध गराएबापत जायज शुल्क मात्र लिएको उनको दाबी छ ।
यसअघि गत फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले इस्लामिक गणतन्त्र इरानमाथि संयुक्त रूपमा सैन्य आक्रमण गरेपछि यस क्षेत्रमा युद्ध भड्किएको थियो । उक्त युद्धको जवाफमा इरानले पनि क्षेत्रभर मिसाइल र आत्मघाती ड्रोन आक्रमणमार्फत कडा प्रतिकार गरेको थियो, जसकै निरन्तरता र तनावपूर्ण पृष्ठभूमिका रूपमा अहिलेको हर्मुज जलमार्ग विवाद बाहिर आएको हो ।
