मेटिएका पाइला पछ्याउँदै याङमा छेर्चेनसम्म पुग्दा...

हेमराज निरौला

२०८२ कार्तिक २१ शुक्रबार १४:४० बजे

फराकिला घरहरूमा पर्यटकको चहलपहल थियो । चउरको बीचमा सानो खोला बगेको छ । त्यही खोलाको वारिपारि याक र चौरीहरू चर्दै थिए । समुद्री सतहदेखि ३ हजार २०० मिटर उचाइमा रहेको फलेबाट हामी नाङ्गोला पासतर्फ उक्लँदै थियौँ । यात्राको गन्तव्य थियो-‘याङमा’।

नाङ्गोला पासलाई निकै कठिन यात्रामध्ये एक मानिन्छ । तर हामीले ४ हजार ७०० मिटर उचाइको नाङ्गोला पास पार गर्दै पूर्वी नेपालको उच्च भू-बस्ती याङमासम्म पुग्ने लक्ष्य बनाएका थियौँ । हाम्रो लागि यो एक रोमाञ्चक र साहसिक यात्राको अवसर थियो ।

मेरो विचारमा पर्यटकीय हिसाबले ताप्लेजुङ जिल्ला ‘अन्माउन बाँकी रहेकी दुलहीजस्तै’ हो ।

आजसम्म ताप्लेजुङले आफ्नी प्रकृतिलाई अरबी मुलुकका महिलाले लगाउने बुर्काले अनुहार ढाकेजस्तै लुकाएर राखेको छ । जब त्यो बुर्का खुल्दै जान्छ, तब यहाँको सुन्दरताको मादकता सार्वजनिक हुँदै जानेछ ।

यही ठाउँमा प्रकृतिले सृजना गरेका सौन्दर्य र सम्पदालाई देश–विदेशमा परिचित गराउन, पर्यटकहरूलाई आकर्षित गर्न र सरोकारवालालाई सचेत गराउन मैले ‘अप्पर ताप्लेजुङ भ्रमण दशक’ घोषणा गर्न आह्वान गरेको थिएँ । २०८२ साल असोज २० गते ४ हजार ७०० मिटर उचाइमा अवस्थित सिङ्जेमा ताललाई साक्षी राखेर यो आह्वान गरिएको थियो ।

डाँडाबाट गरेको त्यो आवाज सम्बन्धित निकाय र सरोकारवालाले सुन्ने आशा राख्दै यस पटक हामी नाङ्गोला पास हुँदै पूर्वी नेपालको सबैभन्दा अग्लो बस्ती याङमातर्फ हिँडेका थियौँ । नाङ्गोला पास पार गरेर उक्त रुटको अवस्था अवलोकन गर्न, आगामी दिनमा गर्नुपर्ने कामका सुझाव दिन, अवस्थितिको अभिलेख तयार पार्न र डकुमेन्ट्री छायाङ्कन गर्न हामी यात्रामा निस्किएका थियौँ ।

मूलतः यात्राका केही उद्देश्य थिए :-

पहिलो :– विदेशीले निक्कै चासो राख्ने नाङ्गोला पासको आधारभूत जानकारी सङ्कलन गर्नु ।

दोस्रो :– ४ वटा हिमाली शेर्पा बस्तीको कनेक्टिभिटी रुटहरू घुन्सा, फले, याङमा र ओलाङ्चुङगोलाबारे अध्ययन गर्नु ।

तेस्रो :– नाङगोला पास हुँदै याङमा , ओलाङचुङ्गगोला पुग्दाको पर्यावरणीय अनुभूति र डकुमेन्ट्री निर्माण

हामी सात जनाको टोली थियौँ । रुटको वैज्ञानिक डाटा उपलब्ध नभएको हुँदा डाटाबेस तयार गर्दै अघि बढ्यौँ र फलेबाट याङमा पुग्न तीन दिन लाग्यो । तर यो दूरी सामान्यतः दुई दिनमै पूरा गर्न सकिने रहेछ ।

फलेबाट सुरु भएको यात्रा नाङ्गोला पास हुँदै सुम्दोम्मा टार, त्यसपछि मार्साङ्ला पास, लाकुलुङ टार र नुप पार गर्दै अन्ततः याङमा पुगियो । यो सम्पूर्ण रुट निकै मनमोहक लाग्यो ।

बाटोको अधिकांश भाग ४ हजार मिटरभन्दा माथिको उचाइमा पर्दछ । विशाल खर्कहरू र वरिपरि ३६० डिग्रीमा फैलिएका ६ हजार मिटर आसपासका हिम चुचुराहरूले यस मार्गको सौन्दर्य र पर्यटन सम्भावना स्पष्ट रूपमा देखाउँछन् ।

पौव हिमताल लाई उद्गम स्थल बनाएर बगेको याङमा खोला याङमा बस्ती आइ पुग्नु अगाडी ४५०० मिटरको उचाइमा अलमल गर्छ । याङमा खोलाले एकै छिन अलमल गरेर छेर्चेन ताल बनेको छ । जसले धेरै बेर अलमल गराउन सक्छ त्यहाँ पुग्नेलाई ।

तर दुर्भाग्यवश, यही सम्भावनाप्रति ताप्लेजुङवासी सरोकारवालाहरूको बेवास्ता छ । 'बेवास्ता'भन्ने शब्द प्रयोग गर्नुको कारण छ, उत्तरी सिमानाको अघोषित रक्षकझैँ बस्ने शेर्पा समुदायको याङमा बस्तीलाई राज्यले अझै औपचारिक रूपमा चिनेको छैन । वडा र केही गैरसरकारी संस्थाबाहेक अन्य सरकारी कार्यक्रम त्यहाँ पुगेका छैनन् ।

'यो बस्ती अब याक र चौँरी बिक्री नहुन्जेल मात्र टिक्छ,' याङमाका स्थानीय नाम्ग्याल शेर्पा भन्छन्, 'कोरोना कालपछि चीनले टिप्ताला नाका बन्द गरेको छ । हामीले याक बेच्न पाउँदैनौँ । हरेक घरमा ५०/६० वटा याक र चौँरी छन्, तर अन्य आयस्रोत छैन । तिब्बत पुर्‍याउन सक्दा एउटा याकको मूल्य १ देखि डेढ लाख रुपैयाँ पर्थ्यो । त्यही बेचेर हामी काठमाडौँसम्म पुग्थ्यौँ।'

छेर्चेन ताल, पौव पोखरी ,नाङ्गामा पोखरी र आसपासको अलौकिक हिमाली दृश्यहरू याक बिक्री भएर यदि बस्ती रित्तो भयो भने अझै कति गुमनाम र सुनसान होला भन्ने चिन्ता गरायो ।

नाम्ग्याल शेर्पाका अनुसार वडा अध्यक्ष र कहिलेकाहीँ पर्यटकझैँ भएर आउने पालिका अध्यक्षबाहेक अरू कुनै जनप्रतिनिधि याङमामा कहिल्यै नआएको र धेरैले त उनीहरूलाई देख्नसम्म नपाएको बताएका छन् ।

विगतमा कञ्चनजङ्घा उत्तरी बेस क्याम्प छेउको ल्होनाक हुँदै याङमा सम्म विदेशी पर्यटक आउने गरेका थिए । तर अहिले न स्वदेशी न विदेशी अनुहार त्यहाँ देखिन्छ ।

जम्मा १४ घरधुरी रहेको याङमा बस्तीमा हाल ९ घरमा मात्र १६/१७ जनाको बसोबास छ ।