खासमा फ्रान्समा भइरहेको के हो ?

विद्यालयबाट सुरु भएको आन्दोलन कसरी राजनीतिक सङ्कटमा बदलियो ?

---

नयाँ पेज

२०८३ कार्तिक ४ मंगलबार १३:०२ बजे

पेरिस : फ्रान्समा चर्किएको युवा आन्दोलन अब विद्यालयको अवस्था सुधार गर्न गरिएको सामान्य विरोधमा मात्र सीमित छैन। शिक्षकको अभाव, जीर्ण विद्यालय भवन र कमजोर शैक्षिक सुविधाबाट सुरु भएको असन्तुष्टि महँगी, सार्वजनिक सेवाको गिरावट, राजनीतिक निराशा र प्रहरीको व्यवहारविरुद्धको व्यापक आन्दोलनमा परिणत भएको छ।

यसबीचका हिंसात्मक घटनाले फ्रान्सेली सरकारलाई सुरक्षा चुनौती थपेका छन् भने आन्दोलनको राजनीतिक अर्थबारे देशभित्र र बाहिर बहस चर्किएको छ। आन्दोलनमा सहभागी सबै हिंसामा संलग्न छैनन्।

धेरै विद्यार्थी, शिक्षक र समर्थकले शान्तिपूर्ण प्रदर्शन गरिरहेका छन्। तर केही समूहले पसल लुट्ने, गाडी जलाउने र सार्वजनिक भवनमा तोडफोड गर्ने गतिविधि गरेपछि आन्दोलनको स्वरूप र उद्देश्यबारे विवाद उत्पन्न भएको छ। यही परिस्थितिलाई अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आप्रवासन र वामपन्थी राजनीतिसँग जोडेर व्याख्या गरेका छन्।

एउटा विद्यालयबाट कसरी फैलियो आन्दोलन?

फ्रान्सको युवा आन्दोलनको सुरुआत सन् २०२६ को सेप्टेम्बर १७ तिर पेरिसनजिकैको क्रेतेय क्षेत्रमा रहेको सेन्ट–एक्जुपेरी माध्यमिक विद्यालयबाट भएको थियो। शिक्षकको अभाव र विद्यालयमा आवश्यक स्रोतसाधन नहुँदा असन्तुष्ट विद्यार्थीले विद्यालयको प्रवेशद्वार अवरुद्ध गर्दै विरोध सुरु गरेका थिए।

विद्यार्थीको माग केवल नयाँ भवन वा कक्षाकोठाको मर्मतमा सीमित थिएन। शिक्षक नियमित उपलब्ध नहुने, कक्षाकोठामा अत्यधिक विद्यार्थी हुने, विद्यालयका झ्यालढोका बिग्रिएका हुने तथा पानी, शौचालय र सरसफाइजस्ता आधारभूत सुविधा कमजोर रहेको उनीहरूको गुनासो थियो।

केही विद्यालयमा मुसा र साङ्लाजस्ता जीवको समस्या रहेको विद्यार्थीले बताएका थिए। बिहानदेखि साँझसम्म लामो समय विद्यालयमा बिताउनुपर्ने तर त्यसअनुसारको शैक्षिक वातावरण नपाएको उनीहरूको असन्तुष्टि थियो।

फ्रान्सेली समाचार संस्था एएफपीका अनुसार, सेन्ट–एक्जुपेरी विद्यालयमा शिक्षक तथा कर्मचारीको अभावविरुद्ध भएको विरोधमा विद्यार्थीहरू सहभागी भएका थिए। विद्यार्थीको दबाबपछि सम्बन्धित निकायले थप कर्मचारी पठाउने सहमति गरेसँगै त्यहाँको अवस्था केही सहज भएको थियो। तर देशका अन्य विद्यालयमा उस्तै समस्या रहेकाले आन्दोलन रोकिएन।

विद्यालयको समस्या राष्ट्रिय असन्तुष्टिमा बदलियो

फ्रान्समा विद्यालय शिक्षाको गुणस्तर र सार्वजनिक सेवाको अवस्थाबारे लामो समयदेखि बहस हुँदै आएको छ। पछिल्लो आन्दोलनले यी समस्यालाई फेरि राष्ट्रिय राजनीतिको केन्द्रमा ल्याएको छ।

शिक्षकको अभाव र विद्यालयको कमजोर पूर्वाधारबाट सुरु भएको प्रदर्शनमा विस्तारै महँगी, घरपरिवारको बढ्दो खर्च, रोजगारीको अनिश्चितता र सार्वजनिक सेवामा भइरहेको कटौतीका विषय पनि जोडिए। विद्यार्थीको आन्दोलनलाई शिक्षक सङ्गठन, विद्यार्थी सङ्घ, विश्वविद्यालयका विद्यार्थी र विभिन्न राजनीतिक समूहले समर्थन गर्न थाले।

आन्दोलन विस्तार हुनुमा सामाजिक सञ्जालको पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका देखिएको छ। विद्यालय अवरुद्ध गरिएका दृश्य, प्रदर्शनकारीमाथि प्रहरीले अश्रुग्यास प्रहार गरेका घटना र झडपका भिडियो तीव्र गतिमा फैलिएका छन्। यसले विद्यार्थीको गुनासोलाई देशभरका युवासम्म पुर्‍याउनुका साथै आन्दोलनप्रति जनचासो बढाएको छ।

फ्रान्सेली सरकारका लागि भने समस्या जटिल छ। एकातिर विद्यालयमा थप शिक्षक र स्रोतसाधन उपलब्ध गराउनुपर्ने माग छ, अर्कोतिर सार्वजनिक ऋण र बजेटको दबाबका कारण सरकारी खर्च बढाउन कठिनाइ छ।

आन्दोलन चर्किएपछि सरकारले सबैभन्दा बढी प्रभावित विद्यालयमा तीन हजार अस्थायी शिक्षक पठाउने प्रतिबद्धता जनाएको थियो। तर विद्यार्थी सङ्गठनहरूले यस्ता अस्थायी उपायले मात्र समस्या समाधान नहुने बताएका छन्। उनीहरू विद्यालयको दीर्घकालीन सुधार र सरकारसँग ठोस संवादको माग गरिरहेका छन्।

शान्तिपूर्ण प्रदर्शनमा हिंसा कसरी मिसियो?

सेप्टेम्बरको अन्त्यतिर विद्यालय अवरुद्ध गर्ने र शान्तिपूर्ण जुलुस निकाल्ने गतिविधि देशका अन्य सहरमा पनि फैलियो। सेप्टेम्बर २९ आसपास भएको सार्वजनिक क्षेत्रको हडतालले आन्दोलनलाई थप व्यापक बनायो। त्यसपछि पेरिस, लियोन, लिल, मार्सेली, तुलुज र अन्य सहरमा विद्यार्थी प्रदर्शन हुन थाले। केही स्थानमा प्रदर्शनकारी र प्रहरीबीच झडप भयो।

प्रदर्शनका क्रममा कतिपय युवाले सडकमा अवरोध खडा गरे, फोहोर फाल्ने भाँडामा आगो लगाए र सार्वजनिक सम्पत्ति तथा पसलमा तोडफोड गरे। केही स्थानमा सवारीसाधनसमेत जलाइए। प्रहरीले अश्रुग्यास प्रयोग गर्दै प्रदर्शनकारीलाई तितरबितर पार्ने प्रयास गर्‍यो।

हिंसात्मक घटनासँगै प्रहरीको बल प्रयोग पनि विवादमा पर्‍यो। प्रदर्शनका क्रममा एक १५ वर्षीय विद्यार्थीको हात प्रहरीको स्तब्ध पार्ने विस्फोटक उपकरणबाट गम्भीर रूपमा क्षतिग्रस्त भएको र अर्का एक किशोरले आँखाको ज्योति गुमाएको विवरण सार्वजनिक भयो। केही घटनामा प्रहरीको बल प्रयोगमाथि अनुसन्धानसमेत सुरु गरियो। सरकारले केही प्रकारका उपकरणको प्रयोगमा रोक लगाउने निर्णय गरेको एएफपीले जनाएको छ

यसले आन्दोलनलाई नयाँ मोड दियो। विद्यालय सुधारको माग गरिरहेका विद्यार्थीमध्ये केहीले प्रहरीको व्यवहारविरुद्ध आवाज उठाउन थाले। शिक्षक, विश्वविद्यालयका विद्यार्थी र अधिकारकर्मीको एउटा हिस्साले पनि प्रदर्शनकारीमाथि अत्यधिक बल प्रयोग भएको भन्दै आलोचना गरे।

तर प्रहरीमाथि आक्रमण, लुटपाट र आगजनी गर्ने समूहका गतिविधिले आन्दोलनको नैतिक आधारमाथि पनि प्रश्न उठाए। शैक्षिक सुधारको माग र हिंसात्मक गतिविधिबीच स्पष्ट भिन्नता छुट्याउनुपर्ने आवश्यकता बढ्यो।

आन्दोलनमा वामपन्थीको भूमिका कति?

फ्रान्सको आन्दोलनलाई लिएर अहिले सबैभन्दा विवादित प्रश्नमध्ये एक हो—के यो स्वतःस्फूर्त विद्यार्थी आन्दोलन हो वा राजनीतिक दलहरूले आफ्नो स्वार्थका लागि प्रयोग गरिरहेका छन्? फ्रान्सको वामपन्थी दल ‘फ्रान्स अनबाउन्ड’ (एलएफआई) का नेता जाँ–लुक मेलँसोंले विद्यार्थी आन्दोलनलाई समर्थन गरेका छन्। पार्टीका नेता तथा कार्यकर्ता प्रदर्शनमा सहभागी भएका छन्। यसलाई आधार बनाएर सरकारका केही प्रतिनिधि र दक्षिणपन्थी राजनीतिक समूहले वामपन्थीले आन्दोलनलाई उक्साएको आरोप लगाएका छन्।

अक्टोबर १ मा फ्रान्सेली गुप्तचर निकायले सरकारलाई दिएको जानकारीबारे उद्धृत गर्दै रोयटर्सले आन्दोलनको सुरुआतमा कट्टर वामपन्थी राजनीतिज्ञको भूमिका रहेको दाबी सार्वजनिक भएको जनाएको थियो। तर एलएफआईले आफूले आन्दोलन आयोजना गरेको भन्ने आरोप अस्वीकार गरेको छ ।

अक्टोबर १४ मा राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोनले विद्यार्थीका मागलाई जायज माने पनि राजनीतिक शक्तिले आन्दोलनलाई आफ्नो उद्देश्यका लागि प्रयोग गरिरहेको टिप्पणी गरेका थिए। प्रधानमन्त्री सेबास्टियन लेकोर्नुले पनि हिंसात्मक घटनामा कट्टर वामपन्थी समूह र आपराधिक तत्त्वको भूमिका रहेको आरोप लगाएका छन्।

अक्टोबरमा आन्दोलन थप उग्र

अक्टोबरको दोस्रो सातासम्म आन्दोलन थप विस्तार भयो। अक्टोबर १३ मा फ्रान्सको गृह मन्त्रालयले देशभरका प्रदर्शनमा एक लाख ६१ हजार ५०० जना सहभागी भएको जनाएको थियो। प्रदर्शन आयोजकले भने सहभागीको सङ्ख्या चार लाख ८० हजार रहेको दाबी गरेका थिए। पेरिससहित विभिन्न सहरमा प्रदर्शनकारी र प्रहरीबीच झडप भएका थिए।

अक्टोबर १७ मा जीवनयापनको बढ्दो लागत र सार्वजनिक सेवाको अवस्थाविरुद्ध देशव्यापी प्रदर्शन भयो। रोयटर्सका अनुसार त्यस दिनको प्रदर्शनमा ठूलो सङ्ख्यामा मानिस सहभागी भएका थिए। सहभागीमध्ये अधिकांश शान्तिपूर्ण रूपमा प्रदर्शन गरिरहेका भए पनि केही समूहले पसल लुट्ने, सवारीसाधन जलाउने र सार्वजनिक भवनमा तोडफोड गर्ने गतिविधि गरे। लिमोजमा नगर भवनमा आगजनी भएको र मार्सेली तथा लियोनमा सार्वजनिक संरचनामाथि आक्रमण भएको विवरण पनि सार्वजनिक भयो।

अहिले फ्रान्सको अवस्था के छ?

अक्टोबर २० सम्मका उपलब्ध समाचारअनुसार फ्रान्समा तनाव कायमै छ। अक्टोबर १७ को प्रदर्शनपछि सरकारले पेरिससहित लिल, नाइस, लियोन र मार्सेलेजस्ता सहरका केही क्षेत्रमा आंशिक रात्रिकालीन निषेधाज्ञा लागू गरेको छ। पेरिसका केही स्थानमा राति ११ बजेदेखि बिहान ६ बजेसम्म निषेधाज्ञा लगाइएको छ। अनधिकृत भेला रोक्न र सार्वजनिक सम्पत्तिको सुरक्षा गर्न प्रहरीले निगरानी बढाएको छ।

अक्टोबर १९ मा रोयटर्सले फ्रान्स पछिल्ला वर्षकै गम्भीर नागरिक अशान्तिमध्ये एकको सामना गरिरहेको उल्लेख गरेको छ। राष्ट्रपति म्याक्रोनको कार्यकाल सकिन करिब छ महिना बाँकी रहँदा आन्दोलनले उनको सरकारमाथि थप राजनीतिक दबाब सिर्जना गरेको छ। बजेटसम्बन्धी विवाद, कमजोर जनसमर्थन र राजनीतिक गतिरोधले पनि सरकारलाई अप्ठ्यारोमा पारेको समाचारमा उल्लेख छ।

पक्राउको सङ्ख्याबारे भने मिति र गणनाको आधारअनुसार फरक विवरण छन्। अक्टोबर १८ मा अलजजिराले अघिल्लो दिनको प्रदर्शनपछि प्रधानमन्त्रीले दिएको विवरण उद्धृत गर्दै एक हजार २०० पक्राउ परेको जनाएको थियो। त्यसको अघिल्लो चरणमा एएफपीले आन्दोलन सुरु भएयता हजारौँ मानिस पक्राउ परेको विवरण प्रकाशित गरेको थियो। यी सङ्ख्यालाई एउटै अवधिको तथ्याङ्कका रूपमा बुझ्नु हुँदैन।

अक्टोबर २० सम्मको अवस्थालाई हेर्दा आन्दोलन पूर्ण रूपमा साम्य भएको देखिँदैन। सरकारले सुरक्षा व्यवस्था कडा बनाएको छ, तर विद्यालय सुधार, जीवनयापनको खर्च र सार्वजनिक सेवासम्बन्धी असन्तुष्टिको दीर्घकालीन समाधान अझै मुख्य चुनौती बनेको छ।

फ्रान्सको आन्दोलनले के संकेत गर्छ?

फ्रान्सको युवा आन्दोलनलाई केवल सडकको हिंसाका रूपमा बुझ्दा यसको मूल कारण छुट्न सक्छ। त्यस्तै, यसलाई केवल विद्यार्थीको शैक्षिक आन्दोलनका रूपमा बुझ्दा महँगी, सार्वजनिक सेवाको अवस्था र राजनीतिक असन्तुष्टिले पारेको प्रभाव छुट्न सक्छ।

विद्यालयको जीर्ण अवस्था र शिक्षकको अभावले सुरु भएको विरोध देशव्यापी असन्तुष्टिसँग जोडिएको छ। सामाजिक सञ्जालले यसको विस्तारमा भूमिका खेलेको छ। राजनीतिक दलहरूले आन्दोलनलाई समर्थन वा आलोचना गरिरहेका छन्। केही समूहको हिंसात्मक गतिविधिले सरकारलाई सुरक्षा उपाय कडा बनाउन प्रेरित गरेको छ भने प्रहरीको बल प्रयोगले अर्को विवाद जन्माएको छ।

फ्रान्सका लागि अहिलेको मुख्य प्रश्न सडकको हिंसा नियन्त्रण गर्ने मात्र होइन, आन्दोलन जन्माउने असन्तुष्टिलाई कसरी सम्बोधन गर्ने भन्ने पनि हो। विद्यार्थीलाई गुणस्तरीय शिक्षा, परिवारलाई जीवनयापनमा राहत र नागरिकलाई प्रभावकारी सार्वजनिक सेवा उपलब्ध गराउन नसकिए राजनीतिक असन्तुष्टि फेरि सडकमा प्रकट हुन सक्छ।

- एजेन्सीहरुको सहयोगमा