समुद्रमा ज्यानको जोखिम, आँखामा युरोपको सपना: हजारौं आप्रवासी पुगिरहेको सिउटा कहाँ छ ?

अफ्रिकामा रहे पनि सिउटा र मेलिल्ला युरोपेली संघका भूभाग हुन्, त्यसैले यी युरोप प्रवेशका प्रमुख मार्ग बनेका छन्।

---

नयाँ पेज

२०८३ श्रावण १६ शनिबार १४:२४ बजे

म्याड्रिड:  स्पेनको उत्तर अफ्रिकी भूभाग सिउटा पछिल्लो समय विश्वकै ध्यान तान्ने आप्रवासी संकटको केन्द्र बनेको छ। मोरक्कोको उत्तरी तटमा अवस्थित यो सानो भूभागमा हजारौं मानिस समुद्री बाटो, पौडी खेलेर वा अन्य जोखिमपूर्ण माध्यमबाट प्रवेश गर्ने प्रयास गरिरहेका छन्।

पछिल्लो घटनामा करिब ६० हजार आप्रवासीले सिउटा प्रवेश गर्ने प्रयास गरेपछि स्थानीय प्रशासन दबाबमा परेको छ भने सीमा पार गर्ने क्रममा कम्तीमा ५७ जनाको मृत्यु भएको छ। घटनापछि स्पेनसहित युरोपका विभिन्न देशले सीमा सुरक्षामा थप कडाइ गरेका छन्।

भौगोलिक रूपमा उत्तर अफ्रिकामा रहे पनि सिउटा राजनीतिक रूपमा स्पेनको नियन्त्रणमा रहेको स्वशासित भूभाग हो। सिउटा र स्पेनको मुख्य भूभागलाई जिब्रल्टर जलडमरूले छुट्याएको छ। अफ्रिकी महादेशमा रहे पनि यो क्षेत्र युरोपेली संघको सीमाभित्र पर्छ। यही कारण सिउटा र अर्को स्पेनी भूभाग मेलिल्ला युरोप प्रवेश गर्न चाहने आप्रवासीका लागि लामो समयदेखि प्रमुख मार्गका रूपमा रहँदै आएका छन्।

सिउटा र मेलिल्ला युरोप र अफ्रिकाबीचका एकमात्र स्थलीय सीमा हुन्। मोरक्कोको नजिक रहेको र युरोपसँग प्रत्यक्ष जोडिएको कारण यी क्षेत्रलाई अफ्रिका तथा अन्य क्षेत्रका मानिसहरूले युरोप पुग्ने सबैभन्दा छोटो बाटोका रूपमा हेर्ने गरेका छन्। यद्यपि, यो बाटो सहज छैन। धेरै मानिस समुद्रमा पौडी खेलेर, डुब्ने जोखिम मोलेर वा सीमा सुरक्षा पार गर्ने प्रयासमा ज्यान गुमाउने गरेका छन्।

किन मानिसहरू सिउटा प्रवेश गर्न चाहन्छन् ?

विशेषज्ञहरूका अनुसार सिउटातर्फको आप्रवासनलाई एउटै कारणले मात्र व्याख्या गर्न सकिँदैन। आर्थिक कठिनाइ, रोजगारीको अभाव, राम्रो भविष्यको खोजी, युरोपप्रतिको आकर्षण, सामाजिक सञ्जालबाट फैलिएका गलत सूचना, मानव तस्करी समूहको सक्रियता तथा क्षेत्रीय राजनीतिक परिस्थितिले संयुक्त रूपमा यस्तो अवस्था सिर्जना गर्ने गरेका छन्।

धेरै आप्रवासीका लागि सिउटा केवल एउटा भूभाग होइन, युरोप प्रवेश गर्ने सम्भावित ढोका हो। युरोपमा रोजगारी, राम्रो आम्दानी, शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा र सामाजिक सुरक्षाको सम्भावनाले अफ्रिका तथा अन्य क्षेत्रका युवालाई आकर्षित गर्ने गरेको छ।

आर्थिक रूपमा कमजोर परिवारका मानिसहरू युरोप पुगेपछि काम पाउने, परिवारलाई आर्थिक सहयोग गर्न सक्ने र आफ्नो जीवनस्तर सुधार्न सकिने विश्वास राख्छन्। यही आशाले उनीहरू जोखिमपूर्ण यात्रामा निस्कने गरेका छन्।

सिउटा प्रवेश गर्नेहरूमध्ये ठूलो संख्या उत्तर अफ्रिकी युवाहरूको हुने गरेको छ। विशेषगरी मोरक्कोमा युवामाझ बेरोजगारी, सीमित रोजगारीका अवसर र भविष्यप्रतिको निराशा आप्रवासनको प्रमुख कारण बनेको विशेषज्ञहरूको भनाइ छ।

धेरै युवाले उच्च शिक्षा हासिल गरे पनि स्थायी रोजगारी पाउन कठिन हुने, आम्दानी सीमित हुने र जीवनस्तर सुधार्न चुनौती हुने अवस्था रहेको बताइन्छ। त्यसैले उनीहरू युरोपलाई आर्थिक अवसरको केन्द्रका रूपमा हेर्ने गर्छन्।

सामाजिक सञ्जाल र गलत सूचनाको प्रभाव

पछिल्लो सिउटा संकटमा सामाजिक सञ्जालबाट फैलिएका गलत सूचनाले पनि महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको बताइएको छ। केही आप्रवासीले स्पेनको सर्वोच्च अदालतको फैसलालाई गलत रूपमा बुझेर समुद्री मार्गबाट प्रवेश गरेपछि उनीहरूलाई तत्काल फिर्ता पठाउन नसकिने विश्वास गरेका थिए।

स्पेनका अधिकारीहरूले मानव तस्करीमा संलग्न समूहहरूले अदालतको निर्णयलाई गलत ढंगले प्रस्तुत गर्दै मानिसहरूलाई सीमा पार गर्न उक्साएको आरोप लगाएका छन्। तस्करहरूले युरोप पुग्ने सपना देखाएर जोखिमपूर्ण यात्राका लागि मानिसलाई तयार पार्ने गरेको आरोप लाग्दै आएको छ।

सर्वोच्च अदालतको फैसलाले बढाएको भ्रम

सिउटा संकटको पछाडि स्पेनको सर्वोच्च अदालतको हालैको फैसला पनि चर्चामा आएको छ। गत जुन २९ मा अदालतले समुद्री मार्गबाट सिउटा र मेलिल्ला प्रवेश गर्ने आप्रवासीलाई कानुनी प्रक्रिया पूरा नगरी तत्काल फिर्ता पठाउन नमिल्ने फैसला गरेको थियो।

अदालतले उनीहरूले स्पेनी कानुनमा उल्लेख गरिएको औपचारिक सीमा संरचना पार नगरेकाले उचित कानुनी प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्ने स्पष्ट पारेको थियो। तर, यसको अर्थ आप्रवासीलाई स्पेनमा बस्ने अधिकार दिएको भने होइन।

आप्रवासन विज्ञहरूका अनुसार आवश्यक कानुनी प्रक्रिया पूरा गरेपछि उनीहरूलाई मोरक्को फिर्ता पठाउन सकिन्छ। स्पेन र मोरक्कोबीच सन् १९९२ मा भएको सम्झौताअनुसार निश्चित अवस्थामा अनियमित रूपमा स्पेन प्रवेश गरेका व्यक्तिलाई मोरक्कोले फिर्ता लिनुपर्ने व्यवस्था छ।

मानव तस्करको सक्रियता

आप्रवासन संकटमा मानव तस्कर समूहहरूको भूमिका पनि महत्वपूर्ण मानिन्छ। उनीहरूले युरोप पुग्ने सपना देखाउने, कानुनी अवस्थाबारे गलत जानकारी दिने र जोखिमपूर्ण समुद्री यात्राका लागि मानिसलाई उक्साउने गरेको आरोप छ।

तस्करहरूले कमजोर आर्थिक अवस्था भएका मानिसलाई लक्षित गर्ने र उनीहरूबाट ठूलो रकम असुल्ने गरेको पनि विभिन्न अध्ययनहरूले देखाएका छन्।

सिउटा र मेलिल्लाको राजनीतिक विवाद

सिउटा केवल आप्रवासनको विषय मात्र होइन, यो स्पेन र मोरक्कोबीचको लामो समयदेखिको राजनीतिक विवादको केन्द्र पनि हो। मोरक्कोले सिउटा र मेलिल्लामाथि आफ्नो सार्वभौमसत्ता रहेको दाबी गर्दै आएको छ। तर स्पेनले भने यी दुवै क्षेत्रलाई आफ्नो अभिन्न भूभागका रूपमा मान्दै आएको छ। स्पेनका अनुसार यी क्षेत्रलाई अन्य स्वशासित क्षेत्रसरह संवैधानिक मान्यता प्राप्त छ।

पश्चिमी सहाराको विषयलाई लिएर पनि दुई देशबीच पटक–पटक तनाव हुने गरेको छ। यसअघि सन् २०२१ मा पश्चिमी सहाराको विवाद चर्किएपछि मोरक्कोबाट करिब ८ हजार मानिस सिउटा प्रवेश गरेका थिए। त्यसबेला मोरक्कोले सीमा नियन्त्रण खुकुलो बनाएको आरोप लागेको थियो, यद्यपि मोरक्कोले त्यसलाई अस्वीकार गरेको थियो।

स्पेन सरकारले आफ्नो भूभागमा अनियमित रूपमा प्रवेश गरेका सबै व्यक्तिलाई सकेसम्म छिटो फिर्ता पठाउने प्रक्रिया अघि बढाएको जनाएको छ। स्पेनको गृह मन्त्रालयले मोरक्कोसँग सहकार्य गरेर आप्रवासी फिर्ताको काम भइरहेको बताएको छ। प्रधानमन्त्री पेद्रो सान्चेजले पनि सिउटाको भ्रमण गर्ने तयारी गरेका छन्। सरकारले भविष्यमा यस्ता प्रवेश रोक्न समुद्री क्षेत्रमा थप सुरक्षा व्यवस्था गर्ने योजना अघि सारेको छ।

सिउटातर्फको आप्रवासन केवल एउटा सीमा पार गर्ने घटना होइन। यसको पछाडि गरिबी, बेरोजगारी, राम्रो भविष्यको खोजी, युरोपप्रतिको आकर्षण, सामाजिक सञ्जालबाट फैलिएका भ्रम, मानव तस्करी र राजनीतिक तनावजस्ता धेरै कारण जोडिएका छन्।

ज्यान जोखिममा राखेर समुद्र पार गर्ने अधिकांश मानिसका लागि सिउटा केवल एउटा स्थान होइन—आर्थिक संकटबाट मुक्त हुने र राम्रो भविष्य खोज्ने आशासहित युरोप प्रवेश गर्ने अन्तिम ढोका हो।